KATİL GÜZELLEMESİ...

08 Kasım 2026 Pazar 07:54

Yıl 1973... Şili’de halk sosyalist bir rejime karar vermiş ve Marksist bir çizgiye sahip Salvador Allende’yi başa geçirmiştir. Lakin ABD’nin başta Güney Amerika olmak üzere tüm dünyada kendine muhalif rejimleri yerli işbirlikçileri sayesinde darbe yoluyla devirme politikası gereği, kanlı adımlar çoktan sıklaşmıştır bile. Biri 70’lerinde, diğeri daha alt yaşlarda iki CIA ajanı olan Chris Carlise ve Lee Chesterfield, Santiago’daki görevlerini tamamlamış ve General Augusto Pinochet’nin ülkeyi tekrar karanlık günlere ve faşizme sürükleme hamleleri için gerekli ortamı oluşturmuşlardır. Artık dinlenme zamanıdır. Üstelik Chris kanserdir ve ölümüne az bir süre kalmıştır. İkili Paskalya Adası’na gider ve oradaki dev heykeller eşliğinde huzur arar. Öte yandan Chris’in anıları yazma sevdası, yörenin CIA Büro Şefi MJ’i fazlasıyla kaygılandırır. Çünkü bu anılar, geçmişte işledikleri suçların resmiyete dökülmesi ve itirafnameye dönüşmesi anlamına da geliyordur. Bu yüzden MJ, Lee’ye Chris’e eşlik ederken partnerinin anılarını deşifre etme görevini de verir.

Vefa ve paranoya
Oyun yazarı, senarist ve yönetmen Martin McDonagh’yı ‘In Bruges’, ‘Üç Billboard Ebbing Çıkışı, Missouri’ (Three Billboards Outside Ebbing, Missouri) ve dokuz dalda Oscar adayı olup hiçbir ödüle ulaşamayan ‘The Banshees of Inisherin’ adlı yapıtlarıyla hatırlıyoruz. Gerçi ‘The Banshees of Inisherin’, Akademi’nin heykelleriyle onore edilmese de sinemaseverlerin kalbinde çok büyük bir yer edindi bile.
İrlandalı yaratıcı yukarıda konusunu özetlediğim ‘Vahşi At Dokuz’da (Wild Horse Nine), politik noktalara da değinen, kara mizaha sahip bir suç komedisini seyirciyle buluşturuyor. Martin McDonagh’nın beyazperde rotasına baktığımızda daha çok iki erkeğin hem samimiyete ve vefaya hem de şüphe ve paranoyaya dayanan dostluk meselelerini görürüz. Bu dünyalara güvensizlik ve anında bozulacak ilişkiler ağı hâkimdir. ‘Vahşi At Dokuz’da da CIA çatısı altında kötü adamları iktidara taşıyan, muhaliflerin ortadan kaldırılmasını sağlayan iki kirli ajan var. Öykü genel yapıyı böyle bir iskelet üzerine kurarken asıl odağına Chris Carlise’ı yerleştirmiş. Sürekli sarkastik takılan bu karakter, geçmişte Amerikan istihbaratının neredeyse tüm karanlık eylemlerine katılmış; Guatemala, Kongo, Endonezya gibi bölgelerde kanlı eylemlere karışmış, Patrice Lumumba’nın idamına tanıklık etmiş, Domuzlar Körfezi Harekâtı’nda görev almış, hatta John F. Kennedy suikastında da boy göstermiştir. Yani bir tür ‘CIA’in kara kutusudur. Lakin yaşlanmış, hastalanmış ve anıları vasıtasıyla bir ‘Katolik’ olarak adeta günah çıkarma aşamasına gelmiştir. Paskalya Adası’nın dev heykelleri arasında gezinir, yapıtlar üzerinden espriler yapar, Santiago’da tanıştığı ve adada tekrar karşılaştığı ‘devrimci’ genç kadınlara politik göndermelerde bulunur vs. Lee onun için iyi bir yarendir ama ölüme adım adım yaklaşırken yöredeki vahşi atlardan biri sadık dostuna dönüşür.
Lee, Chris’e hem sağlık hem yapacağı yanlış hamleler dolayısıyla göz kulak olurken bir yandan da kendini sık sık aldatan eşiyle yaptığı telefon konuşmalarında evdeki duruma ve çocuklarına ilişkin bilgiler alır. Çünkü o cephe, şefi MJ için kendisini tehdit altına alacak bir kozdur adeta.
‘Vahşi At Dokuz’ bazen siyasi göndermelerle bezeli bazen de boş meseleler (mesela Şili’deki güveler) etrafından biçimlenen gevezeliklerle dolu diyaloglara sahip bir film. Bu açıdan örneğin yabancı bir eleştirmen filmde (Harold) Pinter-(Quentin) Tarantino tarzı bir hava bulmuş, katılıyorum.
Dışarıda çıkan yorumlara bakılırsa McDonagh’nın yapıtı çok beğenilmiş ve önümüzdeki Oscar’ların birçok kategorisinin en güçlü adaylarından biri olarak gösterilmiş. Evet, göndermelerinin dalga boyunun yakalanması durumunda zevkli bir film gibi duruyor ‘Vahşi At Dokuz’. Ama öte yandan işin bir de ideolojik yanı var. Öykü ölümüne doğru nedamet getiren bir katilin hesaplaşmasını komedi boyutunda anlatıyor. Bu aktarımda da şöyle bir durumla karşılaşıyoruz: Chris bıkkın ve pişmanlık duyan bir ajan. Geçmişini tartıyor, işlenen eylemlere ilişkin hatırlatmalar yapıyor (hatta ‘Kennedy suikastı’na ilişkin “Dünya berbat bir yerdi, sonrasında daha da berbat hale geldi” diyor), Şilili devrimci genç kadına imalar yoluyla yardımcı olmaya çalışıyor vs.

Yanlış yerde duruyor
İşte bu tablo içinde filmin asıl sorunu kıyıya vuruyor. ‘Vahşi At Dokuz’ bize bu dünyayı ABD’nin çıkarları için kana bulayan (bir konuşma esnasında anlıyoruz ki Chris 68, Lee de 8 kişiyi öldürmüştür) iki katili sempatik gösteriyor. Hatta kara komedi tarzında anlattığı öykü zaman zaman Chris’i romantik bir kahramana dönüştürüyor. Martin McDonagh’ya göre bu ikili tamam kusurlu olabilir ama yine de sevilecek yanları var. Bence bu yönleriyle ‘Vahşi At Dokuz’, biçimsel ve görsel başarısına rağmen ideolojik cephede yanlış bir yerde duruyor, daha doğrusu kötülüğü esprilerle, mizahla alışılabilir ya da affedilebilir bir boyuta taşıyor. Belki yönetmeninin (senaristi de aynı kişi elbette) derdi, niyeti bu değildi ama ortaya çıkan yapım böyle bir görüntü arz ediyor.
Oyunculuklara gelince; Chris’te John Malkovich kuşkusuz filmin en önemli değeri, çok çok iyi bir performans sergilemiş Lee’de Sam Rockwell, büro şefi MJ’de de Steve Buscemi çok iyiler.
Görüntü yönetmeni Ben Davis’in Rapa Nui kıyısında ve Moai heykelleri eşliğinde yakaladığı kadrajlar filmin görsel kalitesini yükselten hamlelerdi.
Özetle ‘Vahşi At Dokuz’ içerik olarak bence yanlış noktalarda gezinen, ideolojik olarak sorunlu bir film olmuş. Şili’deki sol görüşlü muhalifleri ve rejim karşıtlarını stadyumlarda katleden bir diktatör, yani darbeyle başa geçen General Pinochet için yol temizliği yapan CIA ajanlarının da duyguları ve vicdanları olduğuna dair bir hikâye anlatmanın nesi anlamlı, pek anlayamadım... Geçmişte bu tür casus dramalarını John le Carré kaleme alır ve romanları daha sonra sinemaya uyarlanırdı. Ama ‘Soğuk Savaş’ döneminin bu eserlerinde kayda değer dramatik bir derinlik vardı, ‘Vahşi At Dokuz’da aynı etkiyi hissetmek pek mümkün değil.
Öte yandan filmin ana karakterleri üzerinden genel çerçevede de şöyle düşünülebilir; tarih sürecinde kendi başkanlarını (Abraham Lincoln ve John F. Kennedy) bile öldüren kötülük dünyaya ne yapmaz... UĞUR VARDAN (HÜRRİYET/07.11.2026)

Konuk Yazar

KATİL GÜZELLEMESİ...

Diğer Yazılar